Przestępczość komputerowa

Przestępczość komputerowa to temat znany nam nie od dziś. Jednak czym nazwać owe zdarzenie? 

Przestępczość komputerowa to działanie mające w zakresie czyny skierowane przeciwko systemowi komputerowemu i czyny dokonane przy użyciu komputera jako narzędzia. XXI wiek to czas rozwoju technologii, nic więc dziwnego, że tak często i łatwo spotkać się z tym rodzajem przestępczości. Przez wielu specjalistów pojęcie przestępczości komputerowej jest często nieprecyzyjne i wieloznaczne.

"W szerokim rozumieniu, przestępczość ta obejmuje wszelkie zachowania przestępcze związane z funkcjonowaniem elektronicznego przetwarzania danych, polegające zarówno na naruszaniu uprawnień do programu komputerowego, jak i godzące bezpośrednio w przetwarzaną informację, jej nośnik i obieg w komputerze oraz cały system połączeń komputerowych, a także w sam komputer. (komputer jako narzędzie do popełnienia przestępstwa), jak i skierowane przeciwko takiemu systemowi". Mówi były specjalista ads. przestępczości internetowej przy Komendzie Głównej Policji.

Zjawisko to pojawiło się wraz z rozwojem komputeryzacji i od tej pory towarzyszy mu nieustannie. Choć "przestępstwo przeciwko danym" jest takim samym przestępstwem jak każde inne, jest ono trudne do wykrycia. Sprawca może być trudny do ustalenia, a ilość śladów z nim związana może być znikoma. Specyfika systemów komputerowych powoduje niejednokrotnie ich całkowite zatarcie.

Według ekspertów Rady Europy przestępstwa komputerowe dzielą się na grupy:

• oszustwo związane z wykorzystaniem komputera,
• fałszerstwo komputerowe,
• zniszczenie danych lub programów komputerowych,
• sabotaż komputerowy,
• "wejście" do systemu komputerowego przez osobę nieuprawnioną,
• "podsłuch" komputerowy,
• bezprawne kopiowanie, rozpowszechnianie lub publikowanie programów komputerowych prawnie chronionych,
• bezprawne kopiowanie topografii półprzewodników,
• modyfikacja danych lub programów komputerowych,
• szpiegostwo komputerowe,
• używanie komputera bez zezwolenia,
• używanie prawnie chronionego programu komputerowego bez upoważnienia,
• metoda salami – to forma przestępstwa polegająca na kradzieży małych sum z różnych źródeł. 

Choć świadomość istnienia i powagi przestępczości informatycznej jest nikła, to istotne jest, iż zjawisko to nie dotyczy tylko zasobów wielkich organizacji, danych objętych tajemnicą, czy związanych z działalnością organizacji państwowych. Samo jej ściganie również nie musi być tylko domeną prokuratury i służb śledczych. Przestępczość informatyczna dotyczy również osób prywatnych i firm, które mogą być zainteresowane w ich udowodnieniu nie tylko w aspekcie prawnym, ale i finansowym.

IrfanView, WinRAR, Panda Antivirus, Skype

1. IrfanView jest programem komputerowym dla platformy Microsoft Windows i służy do przeglądania i podstawowej edycji plików wielu formatów (pierwotnie tylko graficznych). Jest on oferowany jako program typu freeware, posiada on licencję komercyjną, gdzie licencja jest dożywotnia. Autorem przeglądarki jest bośniacki programista, Irfan Skiljan, który rozwija go od 1996 roku. Program ten obsługuje kilkadziesiąt formatów graficznych, dźwiękowych i wideo, wyróżniając się dużą szybkością działania. Zawiera elementarne narzędzia edycyjne pozwalające wykonać prosty retusz plików graficznych. Współpracuje z zewnętrznymi wtyczkami i obsługuje interfejs TWAIN pozwalający wczytywać obrazy z cyfrowych aparatów fotograficznych, skanerów czy kamer. Przeglądarka miniatur pozwala przejrzeć zawartość całego folderu. Program zawiera też narzędzia do operacji wsadowych na wielu plikach, np. konwersji na inny format. Ostatnie wersje wyposażono również w narzędzia do tworzenia prostych albumów fotografii w języku HTML, które następnie można łatwo opublikować w Internecie. Pojawił się także dodatek służący do budowania prezentacji multimedialnych, które można uruchomić lub zapisać jako plik EXE. Prezentację taką można też zapisać jako wygaszacz ekranu albo nagrać na płytę CD.

Program jest darmowy tylko w przypadku zastosowań niekomercyjnych. Dostępny w 23 wersjach językowych (w tym w polskiej).

2. WinRAR jest programem shareware, służącym do kompresji i archiwizacji danych, który tworzy archiwa z rozszerzeniem *.RAR. Dodatkowo WinRAR może rozpakować inne rodzaje archiwów, między innymi popularne pliki *.ZIP. Bez problemu także radzi sobie z tworzeniem archiwów *.ZIP. Program oferuje graficzne środowisko pracy, obsługuje technologię przeciągnij i upuść, może tworzyć archiwa zabezpieczone hasłem. Potrafi również tworzyć archiwa samorozpakowujące się, wieloczęściowe oraz dodawać dane naprawcze. Program posiada w swojej ofercie kilka rodzajów licencji, m.in. standardową licencję,  Maintenance Package (zawiera dodatkowe 1-roczne wsparcie) oraz WinRAR EDU/STUDENT, która jest licencją dla instytucji edukacyjnych i studentów.

Wersja 3.50 była pierwszą wersją obsługującą 64 bitowy system Windows XP. Wersja 4.0 WinRARa wymaga już do działania systemu Windows 2000 lub nowszego.Wersja 4.20 WinRARa wymaga już do działania systemu Windows XP lub nowszego.

3. Panda Security SA to przedsiębiorstwo zajmujące się bezpieczeństwem komputerowym. Panda Security SA posiada licencję Trial. Przedsiębiorstwo to zostało założone przez prezesa zarządu Pandy, Mikela Urizarbarrena w mieście Bilbao. Firma początkowo była skierowana na produkcie antywirusowym, niedługo potem rozszerzyła swoją działalność o zapory sieciowe i aplikacje antyspamowe, antyszpiegujące i inne mechanizmy zabezpieczające dla firm i użytkowników domowych.

Produkty Pandy dołączyły do ochronnych narzędzi dla użytkowników domowych i firm, dołączając znowu w swoich produktach mechanizmy walki z cyberprzestępczością, różnymi złośliwymi programami, spamem, programami szpiegującymi, crackerami, dialerami i niepożądaną zawartością sieci jak wykrywanie intruzów sieci Wi-Fi. Te mechanizmy zostały połączone pod znakiem towarowym TruPrevent™ – technologii polegającej na proaktywnych możliwościach skoncentrowanych na blokowaniu nowych, jeszcze niewykrytych zagrożeniach.

4. Skype to  komunikator internetowy, oparty na technologii peer-to-peer. Program ten umożliwia prowadzenie darmowych rozmów głosowych oraz obserwację rozmówcy poprzez kamerę internetową, a także płatnych rozmów z posiadaczami telefonów stacjonarnych lub komórkowych za pomocą technologii VoIP (Voice over IP). Oprócz tego Skype oferuje funkcje bezpośredniej wymiany informacji tekstowych za pomocą ręcznie wpisywanych wiadomości oraz przesył plików. Posiada on licencję freeware i ma ponad 200 milionów zarejestrowanych użytkowników na całym świecie (w tym 4 miliony Polaków). Został stworzony przez szwedzkich programistów Niklasa Zennstroma I Janusa Friisa oraz grupę estońskich programistów z Tallinnaw Estonii. Program działa na kilku platformach systemowych. Skype w czerwcu 2004 roku zawarł umowę z polskim portalem internetowym onet.pl. Usłygi tego komunikatora zostały włączone do oferty polskiego portalu.

Co to jest Creative Commons?

1. Creative Commons to organizacja typu non-profit, która postawiła sobie za zadanie uzyskanie kompromisu pomiędzy pełną ochroną praw autorskich a niczym nieskrępowanym korzystaniem z twórczości innych osób. Głównym celem organizacji jest stworzenie umiarkowanych, elastycznych zasad w obliczu coraz bardziej restrykcyjnych domyślnych reguł prawa autorskiego, które stawiają coraz większe bariery wolnemu przepływowi informacji. Creative Commons została utworzona w 2001. Założycielem i obecnym przewodniczącym rady dyrektorów jest Lawrence Lessig.

2. Licencje Creative Commons (CC) to zestaw licencji, na mocy których można udostępniać utwory objęte prawami autorskimi. Licencje te są tworzone i utrzymywane przez organizację Creative Commons.

Licencje Creative Commons pozwalają twórcom utworów zachować własne prawa i jednocześnie dzielić się swoją twórczością z innymi. Zasada „wszelkie prawa zastrzeżone” zostaje zastąpiona zasadą “pewne prawa zastrzeżone”. Szacuje się, że na licencjach CC udostępnia się obecnie co najmniej 100 milionów utworów. Licencje CC są w chwili obecnej najpopularniejszymi wolnymi licencjami stosowanymi do licencjonowania treści innych niż oprogramowanie.

Zastosowanie :

Licencje CC można stosować dla dowolnego utworu, który podlega ochronie prawa autorskiego – na przykład tekstu, obrazu, dźwięku czy utworu audiowizualnego. Nie są one przeznaczone do licencjonowania oprogramowania, CC do tego celu poleca licencje oferowane przez Free Software Foundation lub Open Source Initiative. Licencje CC są dostępne w wersji ogólnej – dostosowanej do prawodawstwa międzynarodowego oraz w ponad 40 wersjach dostosowanych do jurysdykcji lokalnych (sądzenia). W szczególności istnieją wersje polskie licencji, zgodne z polskim systemem prawnym. Teksty licencji są dostępne za darmo na stronie projektu Creative Commons.

Licencja freeware, licencja adware

1.  Licencja freeware to licencja oprogramowania umożliwiająca darmowe rozprowadzanie aplikacji bez ujawnienia kodu źródłowego. Czasami licencja freeware zawiera dodatkowe ograniczenia (np. część freeware jest całkowicie darmowa jedynie do użytku domowego). Sam termin został wymyślony przez Andrew Fluegelmana. Programy na licencji freeware mogą być nieodpłatnie wykorzystywane, jednak zabrania się czerpania korzyści finansowych z ich dystrybucji przez osoby trzecie. Licencja nie dotyczy dystrybucji produktów (dokumentów, grafiki, innych programów itd.) stworzonych przy użyciu programów na licencji freeware, więc nie ogranicza możliwości ani nie narzuca konieczności pobierania opłat za wytworzone produkty. 

 2. Licencja adware to rodzaj (i typ licencji) zamkniętego oprogramowania. Adware jest rozpowszechniane za darmo (bez kodu źródłowego), ale zawiera funkcję wyświetlającą reklamy, zwykle w postaci bannerów reklamowych. Wydawca oprogramowania zarabia właśnie na tych reklamach. Zwykle jest też możliwość nabycia wersji programu bez reklam za opłatą. Adware jest najczęściej używane w aplikacjach łączących się z Internetem ze względu na wymianę wyświetlanych bannerów. Najbardziej znanym tego typu programem jest w Polsce komunikator Gadu-Gadu. Podobnie jak w przypadku innych reklam internetowych da się je zablokować za pomocą odpowiednio skonfigurowanych pośredników HTTP. Niektóre programy są również wyposażone w moduły szpiegujące, które dostarczają autorom aplikacji wiele cennych informacji o użytkowniku - głównie adres IP, używany system operacyjny, przeglądarka a niekiedy strony z którymi się łączymy. 

Licencja shareware, licencja trial

1. Shareware to rodzaj licencji programu komputerowego, który jest rozpowszechniany bez opłat z pewnymi ograniczeniami lub z niewielkimi opłatami do wypróbowania przez użytkowników. Czasami po okresie próbnym (wersja trial) lub po określonej liczbie uruchomień (limit uruchomień) za taki program trzeba płacić lub zrezygnować z korzystania z niego. Czasami producent oprogramowania wydaje jedną wersję na licencji shareware, a drugą (zazwyczaj z ograniczeniami, np. z blokadą dostępu do niektórych funkcji) na licencji freeware.

2. Trial to rodzaj licencji na programy komputerowe, polegający na tym, że można go używać przez z góry ustalony czas (od 7 do 90 dni). Programy na tej licencji są w pełni funkcjonalne. Po upływie ustalonego czasu, jedyną rzeczą, na którą pozwoli program to rejestracja albo usunięcie z dysku twardego. Zazwyczaj wersje próbne rozprowadzane są na tej licencji.

Przykłady oprogramowania rozprowadzanego jako licencja trial:

• Paint Shop Pro
• Adobe Flash

Licencja OEM, licencja GNU

1. Original Equipment Manufacturer, OEM to przedsiębiorstwo sprzedające pod własną marką produkty wytworzone przez inne firmy. Termin jest mylący, gdyż OEM nie zawsze jest wytwórcą, a nawet nie jest producentem, lecz czasem tylko sprzedawcą sprzętu dla użytkownika końcowego, choć zdarza się też, że jest jego projektantem.W większości przypadków OEM nie dodaje wartości do wyposażenia, a jedynie znakuje je własnym logo. Nazwa OEM jest umieszczana na urządzeniach przez wytwórcę, na mocy zawartej umowy. Niekiedy OEM dodaje wartość do produktu, np. łącząc sprzęt i oprogramowanie w gotowe systemy. Istnieją liczne firmy specjalizujące się w produkcji na rzecz OEM i nigdy nie sprzedające produktów pod własną marką – są to tzw. producenci kontraktowi. Niektóre firmy zajmują się zarówno produkcją, jak i działalnością typu OEM. Nazwa OEM jest też stosowana w odniesieniu do producentów komputerów osobistych, gdy sprzedają je razem z oprogramowaniem będącym standardowym wyposażeniem. Oprogramowanie OEM jest nierozerwalnie połączone z komputerem (lub jego częścią), na którym jest ono zainstalowane. Nie wolno go przenosić na inne komputery oraz odsprzedawać.

2. GNU General Public License to powszechna Licencja Publiczna, będąca jest jedną z licencji wolnego oprogramowania, która została sformułowana w 1988 przez Richarda Stallmana i Ebena Moglena na potrzeby Projektu GNU, na podstawie wcześniejszej Emacs General Public License. Wersja 2 licencji GNU GPL została wydana w roku 1991. Celem tej licencji jest przekazanie użytkownikom praw do uruchamiania programu w dowolnym celu (wolność 0), analizowania działania programu i dostosowywania go do swoich potrzeb (wolność 1), kopiowania (wolność 2) oraz udoskonalania i publikowania własnych poprawek (wolność 3) programów i kodu źródłowego tych programów, których programiści postanowili wydać je w oparciu o tą licencję. GPL jest obecnie najpopularniejszą licencją wolnodostępnego oprogramowania. Licząc według linii kodu w dystrybucji Red Hat Linux 7, 55.30% było udostępnione na licencji GPL, z czego 50.36% wyłącznie GPL. 

Licencja grupowa i licencja jednostanowiskowa

1. Licencja grupowa to rodzaj licencji zezwalającej na użytkowanie oprogramowania w sieci lub w zestawie komputerów, np. w szkole lub w pracowni, określającej maksymalną liczbę stanowisk, na których wolno zainstalować objęte nią oprogramowanie. Odmianą licencji grupowej jest licencja sieciowa (network licence).

2. Licencja jednostanowiskowa to licencja uprawniająca użytkownika do zainstalowania nabytego oprogramowania tylko w jednym komputerze, obejmująca zakaz udostępniania takiego oprogramowania w sieci oraz na innych wolnostojących komputerach. Licencja jednostanowiskowa, jak każda, nie zabrania sporządzenia kopii zapasowej oprogramowania.

Licencja wyłączna i niewyłączna

1. Licencja wyłączna jest to zezwolenie uprawnionego do wyłącznego korzystania z prawa na określonym terytorium lub polu eksploatacji prawa.

2. Licencja niewyłączna jest to licencja, która nie ogranicza grona licencjobiorców, dopuszczając wzajemną konkurencję.

Licencja wyłączna stanowi zobowiązanie licencjodawcy, że nie zezwoli na wykorzystanie utworu osobom innym niż licencjobiorca. Licencja niewyłączna nie zakazuje licencjodawcy ponownego udostępnienia tego samego utworu innym osobom i udzielenia im kolejnych licencji. Udzielając niewyłącznych licencji twórca może zezwalać na niezależne wykorzystywanie utworu przez wiele osób lub instytucji. Licencje Creative Commons są licencjami niewyłącznymi.